Бизнесийн эзэн

Аж үйлдвэрийн пионер

0

“Мэдлэг бол хүч” («scientia potentia est») гэсэн үг бий. Харин мэдлэг нь байгаль, нийгмийн төрөл бүрийн хууль, зүй тогтлыг таньж, тэдгээрийг амьдралд нэвтрүүлснээр бий болно. 

Энэхүү хөрөг нийтлэлийн эзэнд хамаатай хоёр объектод очиход би байгалийн гурван том хуулийг анзаарав. Юнимат нэртэй сургалтын төвийн нэг өрөөнд механикийн хууль үйлчлэх аж. Тэнд бяцхан зохион бүтээгчдийн хийсэн дэвхрэг шалан дээгүүр харайж, тариур болон гуурсаар урласан гидравлик системтэй бяцхан экскаватор ширээн дээр чулуу хутган дороо эргэлдэнэ. Хажуугийн өрөөний бүтээлүүд электроникийн хуулиудад захирагдаж, хүүхдүүд өөрсдийн хийсэн удирдлагатай машиныг туршиж, Валли робот гинжит хөлөөрөө нааш цааш “гүйнэ”. 

Эндээс хол, Аж үйлдвэрийн гудамжинд орших Монгол Базальт ХК-ийн үйлдвэрт термодинамикийн хууль ноёлж, зуухан дотор бяцхан галт уул дэлбэрч, хайлсан лав нь чулуун хөвөн болон хувирна. 

Л.Ариунболд бол энэ бүхний удирдаач, найруулагч нь. Тэрбээр үйлдвэрээс гарсан чулуун хөвөн хавтангуудын дотор шоколад, гар утас, мөнгөн дэвсгэрт хийгээд доороос нь 950 градус хүртэл 8 минут түүдэг өрдсөний дараа хээв нэг хатуу шоколад задалж, огтхон ч халаагүй гар утасныхаа дэлгэцийг нээж “гайхуулна”. 

Чухам энэ л түүний хүч аж. Тэр байгалийн догшин хуулийг үйлдвэрийн зуухан дотор булгиулж, олон жилийн нөр хөдөлмөрийн үр дүнд технологи, нөү хау, инноваци шингэсэн бүтээгдэхүүнийг эх орондоо бүтээж өгчээ. 

Цахиур хагалсан нь

Одоогоос 31 жилийн өмнө, 1991 оны хавар Л.Ариунболд 50 ширхэг Монел телевизор, 500 савхин цамц, нэхий дээлээр орос ах нараас автомашины салхины шилний үйлдвэрийн технологи худалдан авчээ.

1990-ээд оны эхэн үеийн манай улсын шилний салбар үнэхээр өрөвдөлтэй байсан. Ганзагын наймаа, чулуутай зам хоёр тээврийн хэрэгслийн шилний жинхэнэ дайсан байв. Наймаачид москвич, жигули зэрэг автомашиныг Европоос импортолж, хүмүүс хувийн машинтай болж эхлэв. Улаанбаатар-Москвагийн олон улсын галт тэрэгний вагонууд ганзагын наймаачдын зодоон цохионд сүйдэж бас л хагархай цонхнуудтай өртөөн дээр ирдэг байв. 

Хөдөө гараад давхихад урд талын машины дугуйнаас үсэрсэн чулуунууд салхины шил тэсгээхгүй. Автобус, троллейбуснуудын цонх бас хагарч, заримдаа зорчигчид буух буудлаа олж харахад хүндрэлтэй болно. 

Гэвч Оросоос шил импортлохоо больж, Монгол Улсад шинэ шил гэж бараг байсангүй. Тиймээс тээврийн хэрэгслийн салхины шилний тал нь скочтой бол техникийн үзлэгт тэнцүүлдэг марзан жишиг тогтов.

Шил хомсдолтой байсан болохоор бас л Европоос автомашины шил зөөдөг ганзагын наймаачид цөөнгүй байв. Нэг удаа Л.Ариунболдын танил дүү нар 20 гаруй Жигуль машины шил авчраад 14-хөн хоногт нүдэн дээр нь зараад дуусгачихав. Тэрбээр дүү нарынхаа наймааг хараад Монголд шил үйлдвэрлэх санаа төрсөн байна. 

Машиныхаа тослох материалыг хүртэл тусламжаар авдаг байсан тэр үед монголчууд Орос, Хятадын алинаас нь ч царай алдахгүй шилээ өөрсдөө үйлдвэрлэдэг болов. 

Патентын төв дээр орос хэл дээр байсан машины шилний 300 гаруй патентыг хуулж аваад нэгд нэгэнгүй судалжээ. Тэмдэглэлийн дэвтэртээ тэр үедээ л ТЭЗҮ боловсруулж, технологийн сонголт хийв. 1989 онд байгуулагдаад байсан Троллейбусны депо дээр очоод “Үйлдвэр байгуулаад троллейбусны чинь шилнүүдийг хийж өгье. Байраа түрээслүүлээч” гэхэд тэр үеийн удирдлага нь дуртай хүлээн авч эхний үед түрээсийн төлбөрөөс хүртэл чөлөөлөв. 

Ийнхүү машиныхаа тослох материалыг хүртэл тусламжаар авдаг байсан тэр үед монголчууд Орос, Хятадын алинаас нь ч царай алдахгүй шилээ өөрсдөө үйлдвэрлэдэг болов. 

Гэр бүл нь тэр чигээрээ цэргийн хүмүүс байсан бөгөөд инженер болно гэсэн бодол түүнд огт байгаагүй. Гэхдээ Зөвлөлтөд сурахаар болоход “Конструктор” /зохион бүтээгч/ гэсэн үгийг хараад мэргэжлээ сонгожээ. Сургууль дээрээ очоод цахиурын ислээр /силикаты/ мэргэших юм байна гэдгээ ойлгов.

“Цахиурын исэл бол уулын чулуулгийн ихэнхийг бүрдүүлдэг, шил, тоосго, эрдсийн хөвөн, цементийн түүхий эдэд үндсэн элемент болдог” хэмээн Л.Ариунболд тайлбарлана. Энэ утгаараа цахиурын исэл хүний амьдралд тун чухал үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд “Цахиурын хөндий”, “Цахиур хагалах хүүхэд” гэсэн үгс зүгээр нэг үүсээгүй байх. 

Монголдоо ирсний дараа Армид засвар механикийн заводад ажиллаж эхэлжээ. Тэндээ гурван жил ажиллах хугацаандаа слесарь, токарчин, механикч, тоног төхөөрөмжийн инженер, ерөнхий механик, ерөнхий инженер болон дэвшиж, мөн дэслэгчээс ахмад болжээ. Энэ хугацаанд Л.Ариунболд үйлдвэрлэлийн сахилга бат, эрсдлийн тооцоолол, санаачилгатай ажиллахын ач холбогдлыг сайтар ойлгов. Аливаа эвдрэл гарахад заводын тоног төхөөрөмж дээр суурилаад наад захын сэлбэг хэрэгслийг өөрсдөө хийнэ. Энэ мэтээр тэр ясны инженер, гярхай мэргэжилтэн болж “хатаагджээ”.

Халуун хүйтний симфони

Хүний амьдрал халуун, хүйтний тэнцвэр дээр өрнөнө. Аль нэг нь байх ёстой түвшнээсээ хэлтийвэл тэр нь муугаар нөлөөлж эхэлнэ. Энэ зүй тогтол XXI зуунд бүр тод илэрч байна. Хүн төрөлхтөн аж үйлдвэрийг хөгжүүлж, байгалийн нөөцөөс хэтэрхий шатааж хэрэглэсний улмаас эх дэлхий “халж” эхэлсэн нь бидний оршихуйн асуудалд эргээд заналхийлж байна. 

Тиймээс хүний хэрэглээнд цоо шинэ шаардлагууд тавигдаж байгаа нь тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлал юм. Тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлалд дулаан газарт нарнаас, хүйтэн газарт жавраас бидний биеийг хамгаалахад гол үүрэг гүйцэтгэж ирсэн дулаан тусгаарлагч материал ч хамаатай. 

Орчин үед дулаан тусгаарлагч материал нь галд тэсвэртэй, хүний эрүүл мэнд, орчин тойронд хоргүй бас эрчим хүч хэмнэдэг байх ёстой гэсэн шаардлага хүчээ авч байна. 

Социалист орнуудад баригдсан маш олон орон сууц, объект өнөө үеийн шаардлагад тэнцэхээ болив. Зах зээлд шилжсэний дараахнаас манай улсад хөөсөнцөр ашиглаж эхэлсэн. Хөөсөнцөр зах зээлийг эзэлж байх тэр үед Л.Ариунболд шилний бизнесийнхээ ачаар 1990-иэд оны дунд үе гэхэд нэлээд бэлэн мөнгөтэй болчихсон, гадаадад ажил хэргийн шугамаар үе үе аялдаг байв. Үүнтэй зэрэгцэн Монголд гадаадын диллер компаниуд бий болж сэлбэг хэрэгслээ шууд татдаг болсноор автомашин шиллэх бизнес хумигдаж эхлэв.

Нэгэнтээ Колорадо мужийн Денвер хотын Болдерын Эдийн засгийн институтийн захирал Монголд ирээд байхад нь Найрамдал төвд танилцаж, тэндээс Америк орныг үзэж, англи хэл сурахаар шийджээ. “Би тэнд гэр бүлтэйгээ гурван жил амьдрахдаа амьдралын маш том сургууль төгссөн. Энэ бол миний эхнэр хүүхэддээ, өөртөө хийсэн хамгийн үнэтэй хөрөнгө оруулалт болсон” гэж Л.Ариунболд захирал дурсав.

Англи хэлээр ойлголцдог болсноор түүний өмнө цоо шинэ ертөнц нээгдэж, Америк, Европын аж үйлдвэрийн үзэсгэлэнгүүдээр хэсч, мэргэжил нэгтнүүдтэйгээ ажил хэргийн яриа өрнүүлдэг болжээ. Киотогийн протокол батлагдсанаар эрчим хүч хэмнэдэг, галд тэсвэртэй, хорт бодис ялгаруулдаггүй дулаалгын материалын талаар олон улсад хүчтэй яригдаж байв. 

Чулуун хөвөн нь 180 °С хүртэлх хүйтнийг нэвтрүүлдэггүй, + 1100 °С-т 120 минут тэсэх чадвартай

Шилний бизнесээс нэлээдгүй хуримтлал үүсгэсэн, түүндээ жаахан эрдсэн Л.Ариунболд хөөсөнцөр, шилэн хөвөнг үй ойшоодог, чулуунд илүү элэгтэй байсан учраас дээрх протокол түүний итгэл үнэмшлийг улам бэхжүүлж, чулуун хөвөн бол ирээдүйн бүтээгдэхүүн гэдэгт бат итгэжээ. Учир нь чулуун хөвөн нь -180 °С хүртэлх хүйтнийг нэвтрүүлдэггүй, + 1100 °С-т 120 минут тэсэх чадвартай,  чийг нэвтрүүлдэггүй, усыг түлхдэг, олон арван жил шинж чанар нь өөрчлөгддөггүй, аж үйлдвэрийн бүх салбарт дулаалах, тусгаарлах, хамгаалах чадвартай материал аж. Шилэн хөвөнгийн хувьд + 550 °С-т, хөөсөнцөр + 150 °С-т шатдаг болохоор + 900 °С-т хүртэл халж, арматур төмрийг уяраадаг түймэрт тэсдэггүй.

Л.Ариунболд дөрөвдүгээр курстээ Челябинск хотод чулуун хөвөнгийн үйлдвэрт дадлага хийж байсан болохоор энэ материалын талаар багагүй төсөөлөлтэй байлаа. Нэгэнтээ “Global Insulation Conference & Exhibition” олон улсын дулаалгын технологийн үзэсгэлэнгийн үеэр Дани улсын нэгэн инженертэй танилцсанаар тэрбээр чулуун хөвөн үйлдвэрлэхээр санаа шулуудав. Тэрхүү инженер чулуун хөвөнгийн потенциалын талаар олон зүйл зөвлөснөөс гадна Монголд ийм бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх зам мөр чинь хэцүү байх болно гэдгийг сануулжээ. Тэрбээр “Галд шатдаггүй, дулаан алдалтгүй дулаалгын материалыг барилгад ашиглах ёстойг танай улс ухаартал их хугацаа орно. Барилгатай холбоотой бусад бүх салбарууд чинь зэрэг хөгжиж хууль дүрмээр зохицуулж байж чиний бизнес хөгжих учраас чиний тэвчээр л мэднэ” гэж хэлж байв. 

“Би ирж яваа цагийн бизнес эрхэлдэг. Бүтээж буй зүйл чинь үнэ цэнтэйг мэдэж байгаа бол өөрийн цаг үеийг тэвчээртэй хүлээх хэрэгтэй.”

Түүнээс хойших он жилүүд Дани инженерийн хэлсэн сценариар өрнөв. Эхлээд Л.Ариунболд Красноярскийн үйлдвэрүүдийг очиж үзэхэд Европын шинэ технологиор ажилладаг болсныг харав. Төгссөн сургууль дээрээ очоод номын сангаасаа чулуун хөвөнгийн тухай баахан ном  зүгээр л худалдаад авчихав. Мөн Хятадад очоод шаарганаар хөвөн хийж буйг үзэв. 

Удалгүй чулуун хөвөнгийн үйлдвэрлэх байгуулах төслөө эхлүүлж, хайгуул хийв. Чулуун хөвөнгийн түүхий эд болох базальт чулуу нь Монгол төдийгүй дэлхийд элбэг байдаг бөгөөд Улаанбаатарт ойрхон орд олох нь чухал байлаа. Судалгаа хийх, мэргэжлийн хүмүүсээс зөвлөгөө авах, гадаадад дээжээ батлуулах зэргээр хайгуулын ажил таван жил үргэлжилсэний эцэст Багануурын орчим орд газар ашиглахаар тогтов. 

Газрын гадарга дээр ил байгаа чулуунуудыг гараар түүн самосвалд ачуулж, үйлдвэрийн хашаанд буулгасны дараа цэргүүд дайчлан лантуугаар бутлав. Хамгийн чухал нь жаахан ч гэсэн чулуун хөвөн гаргаж авах хэрэгтэй байлаа. Налайхын шилний үйлдвэр, Тавантолгойн бааюунаас жаахан кокс авчирч зуухаа асаав. Гэвч шаардлагатай температурт хүртэл халаах гэж олон сар зүдэрчээ. Урьж авчирсан хятад инженерийн бие нь өвдөж, ажилчид нь шантарч байв.

Долоон жил уйгагүй оролдсоны эцэст 2007 оны намар анхны цас орж байсан өдөр 1320 °С хүртэл халааж анхныхаа чулуун хөвөнг “өлгийдөв”. Хэдийгээр үр дүн санасанд хүрээгүй ч Л.Ариунболд энэ тухай хамт олондоо хэлсэнгүй. Харин тэд захирлыгаа явсан хойгуур хөвөнгийнх нь дор гал өрдөж үзээд үнэхээр шатахгүй байгааг нь хараад юу бүтээснээ ойлгож баярлав.

Монгол Базальт ХК-ийн хамгийн том давуу тал нь өөрийн гэсэн технологи, ноу хау болон тэдгээрийг бий болгосон инженер, техникийн ажилтнууд.

Шилнээс олсон хуримтлалыг чулуун хөвөнгийн төсөл хоромхон зуур залгижээ. Хэдийгээр хямд өртөгтэй, эрэлттэй байсан хөөсөнцөр үйлдвэрлээд, тэндээс олсон мөнгөө чулуун хөвөндөө зарцуулж болох байсан ч Л.Ариунболд технократ хүний зангаар зөв гэж үзсэн зүйлдээ хэтэрхий туйлширч, санхүүгийн тал дээр тун муу менежменттэй ажиллажээ. Үүнээс болж чулуун хөвөнг харьцангуй эрт зах зээлд гаргах боломжоо алдсан тухайгаа тэр ярьж байв. 

Хар чулуу барьчихаад “Ноолуураас нарийхан ширхэгтэй хөвөн хийнэ” гэхэд итгэх банк, хувь хүн олдохгүй байлаа. Гэхдээ “Би бол ирж яваа цагийн бизнес эрхэлдэг” гэх итгэл үнэмшил нь түүнийг орхисонгүй. Монголд хэрэгжиж эхэлсэн хэд хэдэн төсөлд бүтээгдэхүүнээ нийлүүлэх санал иржээ. Хамгийн анх Цонжин болдогийн морьтой хөшөөний байгууламжийн дотор талыг 100 хувь базальтаар бүрхсэнээр халуун наранд сэрүүн, хүйтэнд дулаан, дуу чимээгүй болж чаджээ. Дараа нь Өргөө кинотеатрын өргөтгөлийг хийхэд францчуудын хийсэн зураг төслийн шаардлагад чулуун хөвөн тэнцэж, дууны акустикийг нь гүйцэтгэжээ. 

Тэрнээс хойш үйлдвэрийн зуухаа ч аажмаар сайжруулж, бизнесийн ашиг, орлого ч тогтмолжиж эхэллээ. Армада, Холидэй Инн, Шангри Ла, Вэсс Вистерн, Зайсан Хилл зэрэг том төслүүдэд, мөн Жигүүр гранд компанийн бүх барилгад Монгол базальт ХК-ийн хөвөнг ашигласан байна. “Чи бол Монголын барилгын салбарт маш хэрэгтэй зүйл хийсэн. Чиний бүтээгдэхүүнд оочерлодог болно” гэж тус компанийн үүсгэн байгуулагч Д.Баттөр хэлдэг байлаа.

Дани инженерийн хэлсэн ёсоор чулууг хөвөн болгох аян үнэхээр хүнд байсан бөгөөд зуухны хайлуулах температурыг 30-хан градус ахиулахад хоёр жил гаруй хугацаа зарцуулж байлаа. Харин өнөөдөр Монгол Базальт ХК 1550 °С хүртэл халааж, цагт 2 тн хүртэл чулуун хөвөн үйлдвэрлэх хүчин чадалтай болжээ. 

Ийнхүү Л.Ариунболд нийтдээ 15 жилийн хөдөлмөрийн үр дүнд үнэ, чанар, стандартаараа олон улсад өрсөлдөхүйц бүтээгдэхүүн гаргаж чаджээ. Өнөөдөр чулуун хөвөнг олон янзын зориулалтаар үйлдвэрлэж байгаагаас Японы технологид суурилан шүршдэг чулуун хөвөнг хүртэл гарган авч, Хөшигтийн хөндийн онгоцны буудалд ашиглажээ. Монгол Базальтын бүтээгдэхүүнийг иргэний болоод аж үйлдвэрийн бүх төрлийн объектод, дулааны шугам сүлжээнд, студийн дуу тусгаарлалтад, хөргүүрийн системд, дулааны цахилгаан станциудад хэрэглэж байна.

Нийтлэлийг бүрэн эхээр нь Business.mn сэтгүүлийн №29 дугаараас уншина уу.

1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (No Ratings Yet)
Loading...
Бизнес сэтгүүл

Үндэсний үйлдвэрлэгчид Японы зах зээлд бүтээгдэхүүнээ цахимаар танилцуулна

Previous article

З.Мэндсайхан: МХЕГ-ын дэд даргын хувийн ашиг сонирхлоос болж махны экспортыг нэмэх ажил хойшилж байна

Next article

Comments

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.